ساختمان چشم انسان شبیه یک کره است. در قسمت جلوی این کره یک پنجره شفاف به نام قرنیه وجود دارد. نور از محیط خارج وارد قرنیه شده و پس از عبور از مردمک به عدسی می‌رسد. عدسی نور را به صورت دقیق روی شبکیه متمرکز میکند تا تصویر واضحی بر روی شبکیه ایجاد شود. شبکیه این تصاویر را به صورت پیام‌های عصبی به مغز ارسال میکند و این پیام‌ها در مغز تفسیر میشوند. بنابراین برای واضح دیدن، قبل از هر چیز لازم است که نور به طور دقیق روی پرده شبکیه متمرکز شود. چشم انسان قادر به تشخیص ۹۰۰ میلیون رنگ می‌باشد.
اجزای فرعی تشکیل دهنده چشم
- حدقه یا خانه چشم
- استخوان‌های متعددی هستند که به یکدیگر پیوسته‌اند و یک صندوقچه محکم مخروطی‌شکل را به وجود آورده‌اند تا کره چشم در میان آن محفوظ باشد.
- فضای داخلی این صندوقچه استخوانی از یک ماده چرب که تا حدی سیال هم هست پر می‌باشد.
- پلک‌ها
- پلک‌ها در حقیقت ساختمانهای تمایز یافته‌ای از جنس پوست و عضلات زیر پوستی هستند که وظیفه محافظت از چشم‌ها را بر عهده دارند.
- وظیفه اول: مثل یک دیوار دفاعی جلوی قسمت عمده‌ای از کره چشم را می‌گیرند و صفحه لطیف چشم را از گرما، سرما و غیره محافظت می‌کنند و در تعدیل نور نقش مهمی به عهده دارند.
- وظیفه دوم: پلک ها هر ۵ تا ۱۰ ثانیه یک بار باز و بسته میشوند در نتیجه مایع ویژه اشک را که از غده‌هایی که در قسمت فوقانی چشم قرار دارد تراوش کرده و بر روی صفحه چشم پهن می‌کنند تا آن را شستشو داده، ضدعفونی کرده و همیشه تازه و مرطوب نگاه دارد و در نتیجه فعالیت آن را آسان گردانند.
- مژه‌ها
مژه‌ها مثل یک صافی از ورود گرد و غبار و ذرات مختلف به داخل چشم جلوگیری می‌کنند و در برابر نورهای شدید نیز مقاومت کرده از شدت آن می‌کاهند.
ماهیچه‌های گرداننده چشم
- برای اینکه عکس‌برداری چشم از اشیاء به سرعت و سهولت انجام بگیرد و کره چشم با حرکت‌های متعدد خود این وظیفه حیاتی را انجام دهد.
- شش ماهیچه پیرامون آن را فراگرفته است تا حرکت آن را در جهات گوناگون یعنی بالا و پائین و چپ و راست و به سوی درون و بیرون ممکن کنند.
اجزای اصلی تشکیل دهنده چشم
- صلبیه
- صلبیه پرده‌ای است سفید و محکم است که دورتا دور کره چشم به جز قرنیه را می‌پوشاند، ضخامت آن از یک میلی‌متر تجاوز نمی‌کند.
- این بخش از چشم اثر مستقیمی در فرایند بینایی ندارد و در واقع مثل یک اسکلت خارجی از کره چشم محافظت میکند.
- ملتحمه
یک لایه شفاف محافظ است که سطح داخلی پلک‌ها و روی سفیدی کره چشم را می‌پوشاند و در لبه پلک به پوست و در وسط به قرنیه متصل می‌شود.
- مشیمیه
- مشیمیه پرده نازک سیاه رنگی است که دور شبکیه را احاطه کرده است. این پرده تعداد زیادی رگ‌‍های خونی دارد که مواد غذایی را به بخش‌هایی از شبکیه می‌رساند.
- به علاوه سلول های این لایه حاوی تعداد زیادی رنگ دانه سیاه ملانین است که رنگ سیاهی به این بخش از چشم می‌دهد. وجود رنگ سیاه مانع از انعکاس نورهای اضافی در داخل کره چشم می‌شود و به تشکیل تصویر واضح‌تر کمک میکند.
- قرنیه
- قسمت شفاف و شیشه مانند جلوی چشم می‌باشد که بخشی از یک کره است.
- اولین وظیفه: حفاظت از ساختارهای زنده و ظریف داخل چشم که از طریق ایجاد مانع برای میکروب‌ها و عوامل مخرب بیرونی (مثلاً پاشیده شدن مواد شیمیایی به چشم) صورت می‌گیرد.
- دومین وظیفه: انکسار پرتوهای نوری به داخل کره چشم جهت کمک به تشکیل تصویر اشیاء بیرون بر روی پرده شبکیه.
- عنبیه
عنبیه بخش رنگی پشت قرنیه است که رنگ چشم افراد را تعیین میکند.
- مردمک
در وسط عنبیه سوراخی به نام مردمک وجود دارد که مقدار نور وارد شده به چشم را تنظیم میکند. وقتی چشم در محیط پر نور قرار می‌گیرد مردمک تنگ می‌شود تا مقدار نور کمتری وارد چشم شود. به همین صورت وقتی چشم در محیط کم نور قرار می‌گیرد مردمک گشاد می‌شود تا نور بیشتری وارد چشم شود.
- اتاق قدامی و زلالیه
اتاق قدامی فضای کوچکی است که بین قرنیه و عنبیه قرار دارد. در این فضا مایعی به نام زلالیه جریان دارد که به شستشو و تغذیه بافتهای داخل چشم کمک میکند.
- عدسی
عدسی یک ساختمان شفاف و بدون رگ در پشت عنبیه است که در متمرکز کردن دقیق پرتوهای نور بر روی شبکیه به قرنیه کمک میکند. ضخامت عدسی چشم در شرایط مختلف تغییر میکند و بسته به آنکه شیء مورد نظر در چه فاصله‌ای از فرد قرار داشته باشد ضخامت عدسی کم و زیاد می‌شود. بنابراین فرد می‌تواند اشیاء را در فواصل مختلف به طور واضح ببیند. هر چه سن افراد بیشتر می‌شود قدرت تغییر شکل عدسی کمتر می‌شود.
- زجاجیه
زجاجیه مایع ژله مانند شفافی است که داخل کره چشم را پر میکند و به آن شکل می‌دهد. زجاجیه از پشت عدسی تا روی پرده شبکیه وجود دارد.
- شبکیه
- شبکیه یک پرده نازک حساس به نور (شبیه فیلم عکاسی) است که در عقب کره چشم قرار دارد. پرتوهای نوری که به شبکیه برخورد می‌کنند به پیام‌های عصبی تبدیل میشوند که از طریق عصب بینایی به مغز منتقل میشوند و در مغز تفسیر میشوند.
- در شبکیه انسان انواع مختلفی از سلول‌های گیرنده نوری وجود دارد که میزان حساسیت آن‌ها به نور متفاوت است. گیرنده‌های نوری استوانه‌ای بیشتر برای دید در محیط‌های تاریک به کار می‌روند. گیرنده‌های مخروطی برای تشخیص رنگ و جزئیات ظریف تمایز یافته‌اند.
- عصب بینایی
عصب بینایی که رابط کره چشم و مغز می‌باشد از عقب کره چشم خارج می‌شود و از طریق سوراخی در استخوان پروانه‌ای جمجمه به مغز می‌رسد. این عصب پیام‌های بینایی را به مغز ارسال میکند و این پیام‌ها در مغز تفسیر میشوند.
