یبوست

یبوست به عنوان یک مشکل در دستگاه گوارش گفته می‌شود. به‌طوری‌که فرد برای خروج مدفوع با سختی روبه‌رو است. در بیش‌تر مواقع مدفوع در روده بزرگ سفت شده و دفع آن با درد و سختی همراه است.

علائم و نشانه‌ها

• اجابت مزاج (دفع مدفوع) کمتر از ۳ بار در هفته
• داشتن مدفوع سفت و بزرگ
• زور زدن برای اجابت مزاج
• احساس ناتوانی در خالی کردن کامل مقعد
• نیاز به کمک برای خالی کردن مقعد، به عنوان مثال فشار دادن شکم و یا استفاده از انگشت برای بیرون آوردن مدفوع از مقعد
• احساس سوزش معده و نفخ
• کم شدن اشتها

اگر دو مورد یا بیش‌تر از دو مورد از این نشانه‌ها در سه ماهه اخیر در فرد مشاهده شود، وی دچار یبوست است.

علل شایع

یبوست معمولاً به خاطر حرکت خیلی آهسته و کند مدفوع در دستگاه گوارش اتفاق می‌افتد که این کند شدن حرکت به خاطر سفت و خشک شدن مدفوع است. یبوست دلایل زیادی دارد از جمله:

انسداد روده یا مقعد

انسداد در روده یا مقعد ممکن است حرکت مدفوع را کم یا متوقف کند. علل این انسداد عبارتند از:

•    شقاق مقعد یا فیشر آنال (پارگی یا شکاف در ناحیه مقعد)

•    انسداد روده

•    سرطان روده بزرگ

•    باریک شدن روده بزرگ (تنگی روده)

•    دیگر سرطان های شکمی که بر روی روده تاثیر می گذارند

•    سرطان مقعد

•    رکتوسل

بروز مشکل برای عصب های ناحیه روده و مقعد

مشکلات عصبی می توانند بر روی اعصابی که کنترل کننده انقباض عضلات روده و مقعد و حرکت دادن مدفوع هستند، تاثیر بگذارد. علل این مشکل عبارتند از:

•    نوروپاتی اتونومیک

•    اسکلروز مقعد

•    بیماری پارکینسون

•    آسیب نخاعی

•    سکته مغزی

بروز مشکل در عضلات مسئول دفع

بروز مشکل در ماهیچه های لگن که در امر دفع دخیل هستند، باعث بروز یبوست مزمن می شود. این مشکلات عبارتند از:

•    ناتوانی در شل کردن عضلات لگن برای دفع مدفوع

•    ماهیچه های لگن برای انقباض و انبساط به درستی با هم هماهنگ نیستند.

•    ضعیف شدن عضلات لگن

شرایطی که بر روی هورمون‌های بدن تاثیر می گذارند:

هورمون‌ها به تعادل مایعات در بدن کمک می‌کنند. بیماری‌ها و شرایطی که تعادل هورمون‌ها را بر هم می‌زند، ممکن است منجر به بروز یبوست شود، از جمله این شرایط عبارتند از:

•    دیابت

•    پرکاری تیروئید

•    حاملگی

•    کم کاری تیروئید

عوامل تشدید کننده خطر

• نخوردن سبزی، میوه و آب کافی
• ورزش نکردن
• مصرف بعضی از داروها مثلاً داروهای ضد درد و داروهای کدئین دار و یا داروهای ضدتشنج و ضدافسردگی و در بعضی از افراد داروهای آهن‌دار باعث یبوست می‌شود.
• خوردن شیر و لبنیات در بعضی از افراد باعث درد شکم و یبوست می‌شود.
• افزایش سن
• دیررفتن به توالت باعث می‌شود مدفوع خشک وسفت شود.

عوارض احتمالی

در صوتی‌که یبوست ادامه یابد ویا درمان نشود، می‌تواند مشکلات زیر را به وجود بیاورد:

• ورم کردن رگ‌های مقعد (بواسیر)

زور زدن به‌خاطر دفع مدفوع ممکن‌است باعث ورم کردن رگ‌های داخل و اطراف مقعد شود.

• ترک و پارگی پوست مقعد (شقاق مقعد)

هنگام دفع مدفوع سفت و خشک شده، پوست مقعد ترک می‌خورد.

• به هم فشرده شدن مدفوع در روده

یبوست طولانی‌مدت ممکن‌است باعث جمع شدن مدفوع و سخت شدن آن در روده شود که در نتیجه خارج شدن آن‌را بسیار سخت می‌کند.

• بیرون‌زدگی راست روده از مقعد

زور زدن زیاد به‌خاطر دفع مدفوع، باعث می‌شود قسمتی از راست روده از مقعد بیرون بیاید.

تشخیص

آزمایشات و فرایندهای لازم برای تشخیص یبوست عبارتند از:

• معاینه‌ی راست روده و بخش‌های پایینی، یا سیگموئید (سیگموئیدوسکوپی)

در این روش پزشک یک لوله روشن و انعطاف پذیر را وارد مقعد می‌کند تا مقعد و قسمت پایین روده بزرگ را معاینه کند.

•   معاینه مقعد و کل روده بزرگ (کولونوسکوپی)

این فرایند تشخیص به پزشک این فرصت را می‌دهد تا کل روده بزرگ را با استفاده یک لوله انعطاف‌پذیر مجهز به دوربین معاینه کند.

•   ارزیابی عملکرد عضله دریچه‌ی مقعد (مانومتری آنورکتال)

در این روش پزشک یک لوله انعطاف پذیر و باریک را وارد مقعد کرده و سپس یک بادکنک کوچک را در انتهای لوله باد می‌کند. این وسیله سپس با استفاده از عضله اسفنکتر کشیده می‌شود. این روش به پزشک اجازه می‌دهد تا هماهنگی بین عضلات را که به حرکت روده کمک می‌کنند، اندازه‌گیری کند.

• بررسی چگونگی حرکت غذا در روده بزرگ

در این روش بیمار کپسولی را می‌بلعد که از طریق آن و در طی چند روز تصاویر اشعه ایکس گرفته می‌شود. پزشک از این طریق چگونگی اختلال عملکرد عضلات روده و حرکت غذا در روده بزرگ را بررسی می‌کند.

•   گرفتن تصویر اشعه ایکس از مقعد در هنگام انجام عمل دفع

در این روش یک خمیر نرم متشکل از باریم وارد روده می‌شود. سپس این خمیر مانند مدفوع در روده حرکت می‌کند. باریم در پرتو ایکس نمایش داده می‌شود و به این ترتیب پرولاپس و مشکلات عملکرد عضلات و تعادل ماهیچه‌ای را نشان می‌دهد.

درمان

درمان یبوست معمولا با تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی آغاز می شود تا از این طریق سرعت حرکت مدفوع در روده افزایش یابد. اگر این تغییرات موثر نباشند، پزشک جراحی را توصیه خواهد کرد.

رژیم غذایی و تغییرات سبک زندگی

پزشک تغییرات زیر را برای درمان یبوست پیشنهاد می‌کند:

•    افزایش مصرف فیبر

اضافه کردن فیبر به رژیم غذایی وزن و سرعت حرکت مدفوع را در روده افزایش می‌دهد. به تدریج خوردن سبزیجات و میوه‌های تازه را افزایش دهید. نان‌های سبوبدار، غلات و حبوبات را نیز زیاد مصرف کنید.

افزایش ناگهانی میزان فیبر در رژیم غذایی باعث نفخ و گاز معده می‌شود، بنابراین مصرف فیبر را به طور تدریجی افزایش دهید.

•    نیاز به حرکت روده را نادیده نگیرید

زمانی که در دستشویی هستید، سعی کنید بدون هیچ عجله و استرسی کار خود را انجام دهید و به روده‌ی خود اجازه دهید حرکات کافی و مناسب داشته باشد.

• ملین‌ها

انواع مختلی از ملین وجود دارد. هر یک از آنها به نحوی به حرکت بهتر روده کمک می‌کنند.

• روان کننده‌ها

این روان کننده‌ها حرکت مدفوع را در روده بزرگ آسان‌تر می‌کنند. یک نمونه از این روان کننده‌ها روغن معدنی است.

داروها

داروهای تجویزی برای درمان یبوست عبارتند از:

•    داروهایی که آب را به روده می‌کشانند.

این داروها به روش‌های مختلف آب را به سمت روده کشانده و سرعت مدفوع را افزایش می‌دهند.

تمرینات عضلات لگن

آموزش بیوفیدبک شامل کار با پزشکی است که از ابزاری برای آموزش سفت و شل کردن عضلات لگن استفاده می‌کند. شل کردن عضلات کف لگن در زمان انجام عمل دفع می‌تواند به حرکت راحت مدفوع کمک کند. در زمان انجام بیوفیدبک یک لوله مخصوص برای اندازه‌گیری تنش عضلانی روده، وارد مقعد می‌شود. پزشک بیمار را در انجام تمرین‌هایی برای سفت و شل کردن عضلات لگن راهنمایی می‌کند. یک دستگاه نیز تنش عضلانی را ارزیابی کرده و با استفاده از نور و صدا به بیمار کمک می‌کند تا زمان شل شدن ماهیچه‌های خود را درک کند.

همچنین فعالیت‌های جسمی باعث فعالیت عضلات روده ها می‌شود. سعی کنید خود را به ورزش کردن هر روزه عادت دهید.

جراحی

اگر تمام روش های درمانی دیگر انجام شده و موفقیتی حاصل نشود و یبوست نیز به خاطر رکتوسل، شقاق یا تنگی مقعد ایجاد شود، گزینه جراحی پیشنهاد می‌شود. در این جراحی بخشی از روده بزرگ برداشته می‌شود.